Steeds meer mensen lijden aan nieuwe volksziekte – vooral jongeren en ouderen getroffen
Eenzaamheid is een gevoel dat veel mensen kennen, jong en oud. Uit een recent onderzoek van de Bertelsmann-Stiftung blijkt dat bijna de helft van de mensen tussen 16 en 30 jaar zich eenzaam voelt. Dat is zorgwekkend, omdat het zowel de geestelijke als de lichamelijke gezondheid kan aantasten.
Wat het Bertelsmann-onderzoek laat zien
De studie laat zien dat zowel jongeren als ouderen zich steeds vaker afgesneden voelen van sociaal contact. Steve Truöl, hoofdarts van de afdeling Depressie en Trauma in het Zentrum für Psychiatrie Weissenau (Duitsland), deelt zijn visie hierover. Hij wijst erop dat veranderde gezinsstructuren mee spelen: “Vroeger groeide men op in grootfamilies, opa en oma woonden vaak in de buurt. Vandaag zijn gezinnen kleiner, er zijn veel eenkindgezinnen.”
Ook maatschappelijke structuren die vroeger houvast boden, zijn de afgelopen decennia veranderd. Jongeren melden zich minder snel langdurig voor verenigingen. Daarnaast ziet Steve Truöl dat digitale verbindingen de persoonlijke, wezenlijke nabijheid verdringen. Digitale media kunnen reële ontmoetingen stimuleren, maar vaak blijven online contactmomenten oppervlakkig en missen ze echte emotionele betrokkenheid.
De oorzaken van de groeiende eenzaamheid zijn uiteenlopend. Naast kleinere gezinnen spelen economische factoren mee, zoals armoede en werkloosheid, die sociale uitsluiting versterken. Mensen zonder werk missen contact met collega’s en vaak ook met familie, wat hun isolement vergroot. Steve Truöl zegt hierover: “Wie arm is, ontbreekt het aan geld voor ondernemingen waarbij men mensen zou kunnen ontmoeten.” Het alleen wonen vergroot bovendien de kans op gebrek aan menselijke interactie.
Isolement heeft serieuze gevolgen voor zowel geestelijke als lichamelijke gezondheid. Eenzaamheid kan leiden tot zware psychische problemen en klachten als rugpijn, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid, slaapproblemen en hartkloppingen. Hoewel de meeste mensen zich na een eenzame periode weer weten te herpakken, lijkt het aantal mensen dat hun eenzaamheid niet goed verwerkt toe te nemen.
Digitale media: hulp of valkuil?
Online contacten nemen toe, terwijl echte ontmoetingen afnemen. Chatten en netwerken bieden soms kortstondige afleiding, maar lossen het gevoel van eenzaamheid niet op. Steve Truöl waarschuwt: “Wie eenzaam is en online met anderen chat, voelt zich voor het moment wel afgeleid, maar is daarna even eenzaam als ervoor.” Hij erkent wel dat digitale ontmoetingen kunnen leiden tot echte contactmomenten, wat een eerste stap kan zijn naar stabiele vriendschappen.
De digitale wereld creëert nieuwe kansen, maar alleen online blijven is tekortschietend als het gaat om de emotionele nabijheid die mensen nodig hebben. Zo kan een door AI gegenereerde stem nooit de diepgang van een gesprek met een echt persoon evenaren.
Wat helpt tegen eenzaamheid
Om eenzaamheid tegen te gaan, is het nodig te investeren in emotionele ontmoetingen met echte mensen. Steve Truöl zegt: “Ik onderhoud bewust mijn contacten om eenzaamheid te voorkomen.” Het stimuleren van fysieke ontmoetingen en het opbouwen van stabiele netwerken en vriendschappen wordt steeds belangrijker. Sociale activiteiten in verenigingen vormen daarbij een belangrijke, maar nog vaak onderbenutte, steunpilaar.
Zowel jongeren als ouderen — de groepen die het meest kwetsbaar zijn — moeten worden aangemoedigd actief aan hun relaties te werken. Technologie kan een tussenstap zijn, maar de behoefte aan werkelijke interacties blijft bestaan. Een goede balans tussen virtuele en reële contacten kan helpen bij het terugdringen van eenzaamheid.
Eenzaamheid gaat verder dan individuele relaties en vraagt om bredere sociaal-culturele veranderingen. De bevindingen uit het Bertelsmann-onderzoek en de adviezen van experts zoals Steve Truöl benadrukken dat het belangrijk is elkaar weer te vinden in echte ontmoetingen en verbindingen te versterken.