Volgens de psychologie hebben mensen die elke avond voor het slapengaan lezen een totaal andere hersenstructuur dan zij die tv kijken
Steeds meer onderzoek laat zien dat lezen voor het slapengaan onze hersenen op fundamentele manieren beïnvloedt, veel meer dan tv-kijken. Dat zet je aan het denken over hoe je je avonden indeelt en welke invloed dat heeft op je cognitieve gezondheid. Het verschil tussen die twee gewoonten wordt groter naarmate ze meer gewoonte worden in het dagelijks leven. Schermen zoals tv en telefoons zijn populair vlak voordat we in slaap vallen, maar misschien is het slimmer om vaker naar een boek te grijpen als avondontspanning.
Lezen versus tv: wat is het verschil?
Veel mensen ontspannen met schermen voordat ze naar bed gaan. De National Sleep Foundation meldt dat 58 procent van de Amerikanen zich deze gewoonte eigen heeft gemaakt, meestal door Netflix te kijken, YouTube-video’s te doorspitten of gedachteloos op de telefoon te scrollen (in de Verenigde Staten). Tv-kijken is een vrij passieve bezigheid: je hersenen krijgen kant-en-klare beelden en geluiden voorgeschoteld. Het kun je vergelijken met het eten van een kant-en-klare maaltijd: het kost weinig actieve inspanning.
Lezen daarentegen, zoals neurowetenschapper Gregory Berns van Emory University beschrijft, vraagt om het opbouwen van beelden, geluiden en emoties uit woorden. Dat vereist actieve betrokkenheid van de hersenen. In een experiment waarbij deelnemers de roman “Pompeii” negen avonden lazen, lieten fMRI-scans een toegenomen hersenconnectiviteit zien. Dat suggereert dat lezen je brein op een manier activeert die tv niet evenaart.
Onderzoek naar voordelen voor je hersenen
Groot onderzoek gepubliceerd in Scientific Reports met data van de ABCD study benadrukt het verschil tussen lezen en tv-kijken verder. Het concludeerde dat meer leestijd samenhing met betere cognitieve prestaties en een toename van het corticale hersenoppervlak. Specifieke hersengebieden zoals de laterale temporale kwab, de inferieure pariëtale kwab en de inferieure frontale kwab — die belangrijk zijn voor taal en redenering — lieten positieve veranderingen zien.
Tv-kijken liet juist het tegenovergestelde patroon zien, met een afname in cognitieve prestaties en in het corticale oppervlak. De verbeeldingskloof (het vermogen om mentale beelden te vormen), zoals onderzocht door de University of York, toont dat filmkijken dat vermogen tijdelijk kan verslechteren, wat mogelijk gevolgen heeft op de langere termijn.
Wat lezen voor je gezondheid doet
De gezondheidsvoordelen van regelmatig lezen gaan verder dan alleen betere cognitieve prestaties. Onderzoek van de University of Sussex liet zien dat slechts zes minuten lezen stress met 68 procent kan verminderen. In tegenstelling tot schermen, die blauw licht uitzenden dat de melatonineproductie kan verstoren, bevordert lezen een diepere ontspanning en vaak ook een betere nachtrust. Bovendien worden langdurige leesgewoonten in meerdere studies (geciteerd door WebMD) in verband gebracht met een lager risico op cognitieve achteruitgang, met zelfs 2,5 keer minder kans op de ziekte van Alzheimer.
Tips om ’s avonds met lezen te beginnen
Gezien de voordelen is het slim om lezen tot avondritueel te maken, zeker vlak voor het slapen. Begin bijvoorbeeld met tien minuten per avond en bouw dat op naar dertig minuten. Wissel je telefoon in voor een boek dat je écht boeit — of dat nou een thriller, fantasy of memoires is. Zodra het een gewoonte is geworden kost het weinig moeite, maar het geeft je hersenen wel een waardevolle oefening die je op de lange termijn kan beschermen.
Het nut van lezen als vaste avondroutine is dus niet te onderschatten. Door vaker voor een boek te kiezen in plaats van voor het scherm, geef je je geest ontspanning én versterking tegelijk. Je investeert daarmee in je mentale welzijn voor de toekomst.